Gevelsteen De Witte Oliphant

 

Op 2 november 2001 was wethouder Saskia Bruines aanwezig om het geheel verbouwde schoolgebouw te openen. Ter gelegenheid van deze verbouwing waren twee van de vijf gevelstenen die de buitenmuren sieren schoongemaakt, hersteld en gepolychromeerd. 

Het eiland Uilenburg werd omstreeks 1595 aangelegd. Het nieuwe gebied kreeg als voornaamste bestemming scheepsbouw, ankersmederijen, teerkokerijen en andere, aan de scheepsbouw gerelateerde functies. De middenstrook was voor woningbouw bestemd.
De twee straten die hierdoor ontstonden waren de Uilenburgerstraat en de Batavierstraat.
Na de aanleg van de Oostelijke eilanden Kattenburg, Wittenburg en Oostenburg werden de scheepsbouwactiviteiten daarheen verplaatst en de woonbebouwing op Uilenburg uitgebreid. In het begin van de 20ste eeuw was de buurt zodanig verpauperd dat tot totale sanering werd besloten. In 1927 werden de laatste krotten gesloopt en van de twee smalle straten een brede gemaakt, de huidige Nieuwe Uilenburgerstraat. Een aantal gevelstenen uit de gesloopte panden bleef bewaard en werd ingemetseld in o.a. de muur van het nieuwe schoolgebouw.

 

 

Het monument

 

In 2018, meer dan 70 jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog, is er een monument onthuld waarmee de leerlingen en onderwijzers van onze school worden herdacht die toen zijn gedeporteerd en omgebracht. Door dit monument kunnen wij een bijna vergeten en verborgen geschiedenis weer vertellen aan de leerlingen die nu op school zitten.

Voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog bestond onze school uit drie aparte scholen.  In 1941 nam de bezetter een maatregel om alle joodse leerlingen te isoleren. Ze mochten niet meer in contact komen met niet-joodse leerlingen en alleen les krijgen van joodse onderwijzers. Deze onderwijzers waren een jaar eerder allemaal ontslagen en moesten in allerijl weer worden aangenomen. Er waren echter veel te weinig onderwijzers, dus werden joodse ambtenaren die ook ontslagen waren,  omgeschoold om voor de klas te kunnen staan. Er werden 16 lagere scholen in Amsterdam aangewezen als Joodse school en zij werden genummerd, geen namen. In onze school kwamen joodse school nr 1 en nr 2 en in het andere deel van onze school werden alle niet-joodse leerlingen geplaatst. De speelplaats werd in tweeën gedeeld en gescheiden door een muur.  De kinderen konden elkaar wel horen spelen. Toen de joodse scholen waren aangewezen zaten er bij aanvang, in september 1941, 544 leerlingen bij ons op school, verdeeld over Joodse school nr 1 en 2. Na elke razzia zaten er minder kinderen in de klas. De twee scholen werden in december 1942 samengevoegd, vanwege het leerlingen- én onderwijzerstekort. Na de grote razzia van 26 mei 1943, die deze buurt zwaar trof, waren er nog 5 leerlingen over en 2 leerkrachten. De school is toen opgeheven.

Dit dreigde een vergeten geschiedenis te worden. Ruim 70 jaar lang is er geen aandacht aan besteed, geen gedenkteken, geen herdenking. Het is van groot belang om aandacht te blijven schenken aan dit joods én humanistisch drama. Wij van De Witte Olifant zijn dan ook blij dat er nu een monument hangt in en buiten onze school. Elk jaar zullen wij de namen van de kinderen en onderwijzers noemen, zodat ze niet vergeten zullen worden.

In onze school hangt een gedicht van Ida Vos. Het heet Naar buiten

 

Ze wil nu buiten spelen

Gaan lopen in een bos,

Rennen door sneeuw en regen

Ze laten haar niet los

 

Ze is er wel, 

Ze is er niet,

Ze mag er niet meer zijn

 

De letters in haar sprookjesboek

Staan niet meer op één lijn



Moge hun zielen opgenomen zijn in de bundel van het eeuwige leven.

 

En moge onze kinderen in vrede en vrijheid naar school blijven gaan.